Loader

OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU OLAN BİR BİREYDE PECS UYGULAMASI

OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU OLAN BİR BİREYDE PECS UYGULAMASI

ÖZ

Bu çalışmanın amacı, otizm spektrum bozukluğundan etkilenmiş sözel iletişim kurma becerisi sınırlı olan bir bireye nesneyi isteme, etkinliği isteme ve yiyeceği isteme davranışlarının Pecs ile yapılan öğretimin etkili olup olmadığını belirlemektir. Araştırmada tek denekli araştırma modellerinden davranışlar arası çoklu yoklama modeli kullanılmıştır. Araştırmaya okul öncesi dönemde OSB tansı almış 6 yaşındaki bir erkek çocuk katılmıştır. Araştırma sürecinde aileye oturumlar hakkında bilgi verilmiştir.

GİRİŞ

OSB, birey üzerinde gözlenen erken belirtileri incelendiğinde tümünün iletişim becerileri ile ilişkili sınırlılıklar olduğu görülmektedir (Kırcaali-Iftar ve Odluyurt, 2013).  OSB tanısı almış bireylerde yaşanan iletişim alanındaki yetersizlikler; bireylerin isteklerini, ihtiyaçlarını ifade etmekte ve bu isteklerini ve ihtiyaçlarını karşılamalarında zorlanmalarına yol açar. Bu durum OSB li olan bireylerin günlük yaşamlarında sıklıkla uygun olmayan davranış sergilemeleri ve birçok sorunla karşı karşıya kalmaları ile sonuçlanabilmektedir (Alzrayer, Banda ve Koul, 2014; Kırcaali-İftar, 2007; Kırcaali-İftar ve Odluyurt, 2013; Matson, Hess ve Mahan, 2013; Ramdoss ve diğ., 2011; Webber ve Scheuermann, 2008). PECS; otizm spektrum bozukluğu olan bireylere sosyal bağlam içerisinde iletişim becerilerinin öğretilmesi için kullanılır. PECS (Resim Değiş-Tokuşuna Dayalı İletişim Sistemi); otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara iletişim becerilerinin kazandırılması amacıyla kullanılan ve düşük teknoloji gerektiren özel bir görsel Alternatif ve Destekleyici İletişim sistemidir (Odluyurt, 2012). PECS’in uygulanması aşamasında; öğrenci nesnenin karşılığı olan resmi iletişim ortağına vererek, iletişim ortağının elindeki nesneyle değiş-tokuş eder. PECS’in 6 evreli bir öğretim süreci bulunmaktadır. Bu evreler;

  1. Evre İletişim Kurma: Masada bulunan resimli kartı alıp, iletişim ortağına vererek pekiştirece ulaşmanın öğretildiği evredir.
  2. Evre Uzaklaşma ve Devamlılık: Bu evrede bireyin kendisinden kademeli olarak uzaklaştırılan PECS klasörü ve iletişim ortağına giderek resimli kartı verip pekiştirece ulaşması öğretilir.
  3. Evre Resim Ayırt Etme: Birey PECS klasöründe bulunan birden fazla resimli kart arasından istediği pekiştirece ait resimli kartı alıp, iletişim ortağına vererek pekiştirece ulaşmayı öğrenir.
  4. Evre Cümle Kurma: Birey iki ya da daha fazla resimli kartı cümle şeridi üzerine takarak, cümle şeridini iletişim ortağına verip iletişim kurmayı öğrenir.
  5. Evre İstek Bildirme: Birey “ne istiyorsun?” sorusuna yanıt vermeyi, yani istek bildirmeyi öğrenir.
  6. Evre Görüş Bildirme: Bireye nesne ve etkinliklerle ilgili görüşlerini bildirmek öğretilir.

Ülkemizde de otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarla kullanılan PECS’in bilimsel dayanakları; Odom ve diğ (2014) Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar, Gençler ve Yetişkinler İçin Bilimsel Dayanaklı Uygulamalar Raporu’nda alan yazın taranarak elde edilen ve PECS yönteminin etkililiğini gösteren 2 grup deneysel ve 4 tek denekli çalışma olmak üzere toplam 6 çalışmayla ortaya konmuştur.

PECS ile ilgili bilimsel dayanaklı uygulamalar incelendiğinde; 3-5 yaş aralığındaki okul öncesi dönemdeki çocuklardan; 12-14 yaş aralığındaki otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara kadar kullanımının etkili olduğu ortaya çıkarılmıştır. Raporun sonuçları PECS’in otizm spektrum bozukluğu olan çocukların sosyal, iletişim ve ortak dikkat becerilerin kazanmaları üzerinde etkili olduğunu göstermektedir (Odom ve diğ (2014). Evidence-Based Practices for Children, Youth, and Young Adults with Autism Spectrum Disorders).

PECS uygulamasının bilimsel dayanakları her ne kadar ortaya konmuş olsa da; ülkemizde PECS’in yaygınlığı ve tanınırlığı halen istenen düzeye ulaşamamıştır. Bu nedenle; PECS’in uygulama örneklerinin artırılarak tanınırlığının artması için çalışmalar yapılması gerekmektedir.

AMAÇ

Bu çalışmanın amacı Otizm Spektrum Bozukluğu olan bir çocukta PECS kullanarak isteme davranışının artırılmasını sağlamaktır.

YÖNTEM

Bu çalışma İstanbul’da özel bir kuruma devam eden bir osb olan bireyle yapılmıştır. Uygulamada davranışlar arası çoklu yoklama modeli kullanılmıştır. Çalışmaya başlamadan önce birey için 3 farklı etkili pekiştireç belirleme oturumu düzenlenmiştir ve birey için etkili olan pekiştireçler belirlenmiştir. Daha sonra bu pekiştireçlerin fotoğrafı çekilerek Pecs standartları doğrultusunda resimli kartlar hazırlanmıştır. Çalışmada kayıt tutmak için PECS kayıt formları kullanılmıştır.

SONUÇ

Çalışmaya katılan bireye ait davranışların bilgileri, pekiştireç değerlendirme oturumları sonrasında belirlenen etkili pekiştireçler, öğretim oturumlarının sonunda bireyin verdiği doğru ve yanlış bilgilere ait sonuçlar sunum sırasında paylaşılacaktır.

Anahtar kelimeler: otizm spektrum bozukluğu, alternatif ve destekleyici iletişim sistemleri, PECS, iletişim becerileri

E-Bülten Listemize Kaydolun

E-Bülten abonemiz olarak yeni ürünlerimiz, promosyonlarımız, kapmpanyalarımız ve daha birçok konuda anında haberdar olabilirsiniz.

Yapmanız gereken sadece aşağıdaki formu doldurmak !